Dziecko niezdarne, nie może się skupić — co może się za tym kryć?

Dziecko potyka się o własne nogi, wylewa, długo uczy się wiązać buty, pisze nierówno i wolno, a w szkole szybko się rozprasza. Rodzice słyszą wtedy różne wyjaśnienia: że „wyrośnie”, że to lenistwo albo że winne są „niezintegrowane odruchy”. Każde z tych wyjaśnień może być trafne albo chybione. Najpierw warto ustalić, co naprawdę się dzieje.

Co może stać za niezdarnością i kłopotami z uwagą?

Najczęściej bierze się pod uwagę kilka możliwości, które mogą też występować razem:

• zaburzenie koordynacji rozwojowej (nazywane też dyspraksją rozwojową): ruchy wyraźnie mniej sprawne niż u rówieśników, co przeszkadza w codziennych czynnościach i w szkole. Najczęściej podaje się, że dotyczy 5–6% dzieci,
• ADHD: kłopoty z utrzymaniem uwagi, impulsywność, nadruchliwość. Często współwystępuje z zaburzeniem koordynacji,
• specyficzne trudności w uczeniu się, np. dysleksja i dysgrafia,
• zmęczenie i niedobór snu, które pogarszają i koordynację, i uwagę,
• wzrok: nieskorygowana wada wzroku potrafi wyglądać jak niezdarność i nieuwaga,
• lęk i napięcie, przy których dziecku trudno się skupić.

Dlatego jedno spojrzenie rzadko wystarcza. Ruchem zajmuje się lekarz i fizjoterapeuta, uwagą i nauką psycholog, wzrokiem okulista.

Czym jest zaburzenie koordynacji rozwojowej?

To trudność w nabywaniu i wykonywaniu skoordynowanych ruchów. Nie wynika z niepełnosprawności intelektualnej, wady wzroku ani choroby neurologicznej. Dziecko jest zwykle tak samo bystre jak rówieśnicy, ale ubieranie się, pisanie, jazda na rowerze czy gra w piłkę kosztują je dużo więcej wysiłku.

Międzynarodowe zalecenia kliniczne (Europejska Akademia Niepełnosprawności Dziecięcej, 2019) opisują, jak rozpoznawać to zaburzenie i jak pomagać. Rekomendują przede wszystkim ćwiczenie konkretnych czynności, z którymi dziecko ma kłopot, i udział w codziennych aktywnościach ruchowych. Zwracają też uwagę na skutki emocjonalne i społeczne, bo dziecko, któremu „nic nie wychodzi” na WF-ie i w zabawie, łatwo traci pewność siebie.

A przetrwałe odruchy pierwotne?

Badania pokazują związek między przetrwałymi odruchami a słabszą sprawnością ruchową i wynikami w nauce, ale dowody są ograniczone. Nie potwierdzono, że ćwiczenia na odruchy rozwiązują kłopoty z nauką czy uwagą. Szerzej piszemy o tym w artykule Przetrwałe odruchy pierwotne u dziecka — co mówią badania.

Kiedy warto poszukać pomocy?

• gdy kłopoty z ruchem przeszkadzają dziecku w codzienności: w ubieraniu się, jedzeniu, pisaniu, zabawie,
• gdy pismo jest bardzo wolne albo nieczytelne mimo ćwiczeń,
• gdy nauczyciele zgłaszają kłopoty z uwagą, a w domu widać to samo,
• gdy dziecko zaczyna unikać WF-u, zabaw ruchowych albo mówi o sobie „jestem beznadziejny”.

Od czego zacząć w Synaptio

Pierwszym krokiem jest pierwsza konsultacja psychologiczna, która odbywa się z rodzicami, zwykle bez dziecka. Psycholog zbiera obraz z domu i ze szkoły i pomaga ułożyć kolejność dalszych kroków:

• jeśli na pierwszy plan wychodzi uwaga i zachowanie: diagnoza ADHD,
• jeśli nauka: wsparcie w trudnościach szkolnych,
• jeśli ruch i koordynacja: skierowanie do lekarza (pediatra, neurolog dziecięcy) i fizjoterapeuty albo terapeuty integracji sensorycznej. Do rozpoznania zaburzenia koordynacji potrzebny jest standaryzowany test sprawności ruchowej i wykluczenie innych przyczyn, m.in. neurologicznych, dlatego udział lekarza jest konieczny.

Synaptio nie prowadzi terapii ruchowej. Pomagamy zrozumieć, co się dzieje, i trafić do właściwego specjalisty.

Najczęstsze pytania rodziców

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. Synaptio jest placówką psychologiczną (nie medyczną) — prowadzimy ocenę psychologiczną i wsparcie; rozpoznanie medyczne oraz ewentualne leczenie pozostają w gestii lekarza specjalisty, do którego kierujemy rodzinę, gdy jest to potrzebne.