Czy terapia grupowa dla dzieci jest skuteczna? Co mówią badania

Czy terapia grupowa dla dzieci działa?

Tak. Najlepiej zbadana jest terapia poznawczo-behawioralna przy lęku. W przeglądzie Cochrane z 2020 roku, który objął 87 badań i prawie 6 tysięcy dzieci i nastolatków, po terapii główne zaburzenie lękowe ustąpiło u 49,4% dzieci, w porównaniu z 17,8% w grupach oczekujących na pomoc. Autorzy nie znaleźli stałych różnic w wynikach między terapią prowadzoną w grupie a indywidualną [1].

Dla rodzica to ważna informacja. Grupa nie jest „tańszą wersją” terapii, tylko pełnoprawną formą pomocy, która w wielu sytuacjach daje dziecku dodatkowe korzyści.

Dobrze zbadane są też programy rozwijające umiejętności społeczne i emocjonalne. Analiza 213 takich programów, obejmująca ponad 270 tysięcy uczniów, pokazała poprawę umiejętności społecznych, zachowania, nastawienia do siebie i innych, a nawet wyników w nauce [2]. Przy nieśmiałości przegląd 25 badań nad dziećmi w wieku 6–12 lat wykazał duży efekt wsparcia w zmniejszaniu jej negatywnych skutków [3].

Co grupa daje dziecku, czego nie da terapia indywidualna?

Najważniejsza różnica to obecność rówieśników. W gabinecie jeden na jeden dziecko rozmawia z dorosłym, który jest cierpliwy i przewidywalny. W grupie ćwiczy z innymi dziećmi, czyli w warunkach bliskich przedszkolu, szkole i podwórku.

• Prawdziwe sytuacje do przećwiczenia. Czekanie na swoją kolej, przegrana w grze, ktoś zabiera zabawkę, trzeba poprosić o pomoc. W grupie to dzieje się naprawdę, a prowadzący pomaga przejść przez trudny moment.
• „Nie tylko ja tak mam”. Dziecko, które boi się odpowiadać w klasie albo często wybucha złością, widzi, że inne dzieci mają podobnie. To zmniejsza wstyd i ułatwia mówienie o trudnościach.
• Uczenie się od rówieśników. Dzieci często chętniej próbują czegoś, co właśnie zrobił kolega, niż tego, co radzi dorosły.
• Dobrze spędzony czas. Zabawy, gry, scenki i ruch sprawiają, że dziecko chce przychodzić. Dla wielu dzieci to pierwsza grupa, w której czują się dobrze.
• Łatwiejsze przeniesienie do codzienności. To, co dziecko przećwiczy z rówieśnikami, łatwiej mu potem powtórzyć w szkole niż to, o czym tylko rozmawiało z dorosłym.

Komu terapia grupowa pomaga najbardziej?

Grupa sprawdza się szczególnie wtedy, gdy trudność dotyczy kontaktów z innymi albo emocji, które pojawiają się w relacjach:

• dzieciom nieśmiałym, wycofanym, które nie wiedzą, jak dołączyć do zabawy,
• dzieciom, które mają trudność z przegrywaniem, czekaniem i dzieleniem się,
• dzieciom z wybuchami złości, które potrzebują ćwiczyć zatrzymanie się przed reakcją,
• dzieciom z lękiem, które zamartwiają się i unikają nowych sytuacji,
• dzieciom z ADHD, którym trudno odnaleźć się w grupie rówieśników,
• nastolatkom, dla których rówieśnicy są ważniejsi niż słowo dorosłego.

Więcej o tym, jak nieśmiałość zmienia się z wiekiem i jak w niej pomagać, piszemy w artykule TUS dla nieśmiałych dzieci.

Kiedy lepszy jest start od terapii indywidualnej?

Grupa nie jest dobrym pierwszym krokiem w każdej sytuacji. Spotkania indywidualne lepiej sprawdzają się, gdy:

• dziecko przeżyło niedawno coś bardzo trudnego, na przykład stratę, rozwód rodziców albo przemoc,
• agresja dziecka mogłaby zagrażać bezpieczeństwu innych dzieci,
• lęk jest tak silny, że samo wejście do sali z obcymi dziećmi jest na razie poza zasięgiem,
• trudności dotyczą spraw bardzo osobistych, o których dziecko nie chce mówić przy innych,
• potrzebna jest najpierw diagnoza, na przykład ADHD.

Często najlepiej działa połączenie: kilka spotkań indywidualnych na początek, a potem grupa, w której dziecko ćwiczy nowe umiejętności. Taką drogę ustala psycholog razem z rodzicami po konsultacji.

Jak wybrać dobrą grupę dla dziecka?

Przed zapisem warto zapytać o kilka rzeczy:

• Wielkość grupy. Mała grupa, kilkoro dzieci, daje każdemu czas i uwagę prowadzącego.
• Stały skład. Te same dzieci przez cały cykl budują zaufanie. Grupa otwarta, w której co tydzień przychodzi ktoś nowy, trudniej daje poczucie bezpieczeństwa.
• Podobny wiek. Pięciolatek i dziesięciolatek potrzebują innych zabaw i innych tematów.
• Dobór przed startem. Rozmowa albo konsultacja przed dołączeniem pozwala sprawdzić, czy dana grupa pasuje do dziecka i czy dzieci w niej będą do siebie pasować.
• Kto prowadzi. Psycholog z przygotowaniem do pracy z grupą, najlepiej z doświadczeniem w pracy z dziećmi w tym wieku.
• Kontakt z rodzicami. Informacja o tym, co dziecko ćwiczy i jak wspierać je w domu.

Jak wygląda jedno spotkanie grupy terapeutycznej?

Dzieci najlepiej czują się wtedy, gdy wiedzą, czego się spodziewać. Dlatego spotkania mają stałą, przewidywalną strukturę. W naszych grupach terapeutycznych zaczynają się od powitania i „Kręgu”, w którym dzieci mówią, z czym dziś przychodzą. Potem jest część główna z zabawami, scenkami albo pracą plastyczną wokół tematu dnia, ćwiczenie wyciszające i krótkie podsumowanie z pomysłem do wypróbowania w domu. Na początku cyklu dzieci wspólnie ustalają zasady grupy, a zajęcia odbywają się bez oceniania i bez przymusu wypowiadania się.

Taki rytm ma znaczenie szczególnie dla dzieci lękowych i dla tych, które łatwo się „nakręcają”. Przewidywalność daje poczucie bezpieczeństwa, a powtarzane co tydzień ćwiczenia stopniowo stają się nawykiem.

Jak przygotować dziecko do pierwszych zajęć w grupie?

Pomaga krótka zapowiedź bez presji: kto będzie prowadził, ile dzieci przyjdzie i że na początku można tylko patrzeć. Warto pokazać zdjęcia sali na stronie i przyjść kilka minut przed czasem, żeby dziecko rozejrzało się spokojnie. Po zajęciach lepiej zapytać o konkret („W co się dziś bawiliście?”) niż o ogólne wrażenia. Pierwsze spotkania bywają dla dziecka męczące. To normalne i zwykle mija, gdy grupa staje się znajoma.

Jakie grupy dla dzieci prowadzimy w Synaptio?

Wszystkie nasze grupy są małe, mają stały skład i podobny wiek uczestników. Prowadzą je specjaliści pracujący z dziećmi: psycholodzy, muzykoterapeutki i pedagog. Zapis zaczyna się od listy oczekujących, bez opłat.

• Trening Umiejętności Społecznych (TUS) dla dzieci od 3 do 14 lat: do 5 dzieci w grupie, 12 spotkań po 60 minut, 1 680 zł za cykl. Przed dołączeniem jest konsultacja doboru grupy (50 minut, 180 zł), a po cyklu rodzic dostaje podsumowanie od prowadzącego.
• Grupa „Emocje i złość” dla dzieci 7–10 lat z wybuchami złości: 8 spotkań, ćwiczenie zatrzymania się przed reakcją i naprawiania relacji.
• Grupa dla dzieci z lękiem w wieku 8–12 lat: 8 spotkań, oswajanie zamartwiania się i trudnych sytuacji.
• Grupa „Jedzenie i ciało” dla młodzieży 13–16 lat.
• Terapia grupowa z wykorzystaniem muzyki: zajęcia dla dziecka razem z rodzicem.

Nie wiadomo, która grupa będzie najlepsza? Pierwszym krokiem jest konsultacja psychologiczna (50 minut, 240 zł), po której psycholog proponuje formę pomocy dopasowaną do dziecka.

Najczęstsze pytania rodziców