Wywiad DIVA Young – na czym polega w diagnozie ADHD u dziecka

Czym jest wywiad DIVA Young?

To rozmowa prowadzona według stałego schematu, a nie luźny wywiad „o wszystkim”. Opracowała ją holenderska fundacja DIVA, autorka DIVA, czyli wywiadu diagnostycznego ADHD dla dorosłych, szeroko stosowanego w wielu krajach. Wersja dla dzieci i młodzieży powstała na jego wzór i obejmuje wiek od 5 do 17 lat [1].

Schemat ma jedną zaletę, którą rodzice zauważają od razu: pytania nie brzmią abstrakcyjnie. Zamiast „czy dziecko ma problem z koncentracją?” psycholog podaje przykłady sytuacji, które rodzice zwykle opisują w gabinecie, i pyta, czy któraś z nich wygląda znajomo. Łatwiej wtedy powiedzieć „tak, dokładnie tak jest przy lekcjach” niż samodzielnie ocenić, co jest „normą” [1].

Wywiad opiera się na kryteriach DSM-5, czyli na tej samej definicji ADHD, z której korzystają specjaliści na całym świecie. Wytyczne brytyjskiego NICE wskazują, że objawy muszą spełniać kryteria DSM-5 albo ICD-11 i powodować co najmniej umiarkowane trudności w codziennym funkcjonowaniu [2]. DIVA Young porządkuje rozmowę właśnie pod te dwa pytania.

DIVA Young czy Young DIVA-5? Skąd dwie nazwy

To to samo narzędzie. Fundacja używa nazwy Young DIVA-5, a w polskich gabinetach przyjęło się krócej: DIVA Young albo „DIVA dla dzieci”. Nie należy jej mylić z DIVA-5, która jest wersją dla dorosłych i pyta o objawy w dorosłym życiu [1]. W Synaptio wersję dla dorosłych stosujemy w diagnozie ADHD u dorosłych, a wersję dla dzieci w diagnozie dziecka.

O co pyta psycholog podczas wywiadu?

Rdzeń wywiadu to 18 objawów ADHD z kryteriów DSM-5. Należą do dwóch grup: trudności z uwagą oraz nadruchliwość i impulsywność [1]. Przy każdym objawie psycholog sprawdza kilka rzeczy:

• czy objaw w ogóle występuje i jak często,
• od kiedy jest widoczny, także w młodszym wieku,
• czy pojawia się w więcej niż jednym miejscu, na przykład w domu i w szkole,
• czy rzeczywiście utrudnia dziecku życie, a nie tylko bywa męczący dla dorosłych.

Druga część rozmowy dotyczy tego, gdzie trudności dają się we znaki. Wywiad podaje przykłady problemów w pięciu obszarach codzienności [1]:

• dom i szkoła albo przedszkole,
• relacje i życie rodzinne,
• kontakty z rówieśnikami,
• czas wolny i zainteresowania,
• pewność siebie i obraz samego siebie.

Ta druga część bywa dla rodziców ważniejsza, niż się spodziewają. Dziecko może mieć wiele zachowań typowych dla ADHD, a mimo to dobrze sobie radzić. Bywa też odwrotnie: objawów jest mniej, ale mocno uderzają w szkołę albo przyjaźnie. Diagnoza bierze pod uwagę jedno i drugie.

Jak wygląda wywiad krok po kroku?

Fundacja DIVA zaleca, żeby w miarę możliwości przeprowadzać wywiad z dzieckiem w obecności rodzica albo innego członka rodziny. Rodzic pamięta, jak wyglądały wcześniejsze lata, a dziecko opowiada o tym, co przeżywa dziś, często inaczej, niż widzą to dorośli [1].

Rozmowa trwa zwykle około godziny [1]. Psycholog czyta przykłady, dopytuje o konkretne sytuacje („jak wyglądało wczorajsze odrabianie lekcji?”) i notuje odpowiedzi w arkuszu. Nie ma tu dobrych ani złych odpowiedzi i nie ma punktacji, którą dziecko mogłoby „oblać”. Liczy się, żeby opis był jak najbliższy prawdy, także wtedy, gdy rodzic nie jest czegoś pewien. „Nie wiem” to też uczciwa odpowiedź, którą psycholog uwzględnia.

W Synaptio wywiad łączy się z obserwacją dziecka, dopasowaną do wieku: rozmową, zadaniami albo zabawą. Dzięki temu psycholog widzi na własne oczy część zachowań, o których mówi wywiad.

Dlaczego sam wywiad nie wystarcza do diagnozy?

Wytyczne NICE są w tej sprawie jednoznaczne. ADHD rozpoznaje się na podstawie pełnej oceny: rozmowy o zachowaniu w różnych miejscach codziennego życia, historii rozwoju i informacji od osób, które widzą dziecko na co dzień. Diagnozy nie stawia się wyłącznie na podstawie kwestionariuszy czy samej obserwacji, choć kwestionariusze takie jak Conners są pomocnym narzędziem uzupełniającym [2].

Jest też drugi powód. DIVA Young pyta tylko o objawy ADHD. Nie sprawdza lęku, obniżonego nastroju, trudności w nauce ani problemów ze snem, a te często występują razem z ADHD albo dają podobny obraz. Dlatego fundacja podkreśla, że wywiad trzeba uzupełnić szerszą oceną [1]. Tę samą zasadę zapisała Amerykańska Akademia Pediatrii: przy ocenie dziecka w kierunku ADHD trzeba szukać współwystępujących trudności [3].

ADHD jest jednym z najlepiej przebadanych zaburzeń neurorozwojowych. Międzynarodowy konsensus, pod którym podpisało się 80 autorów z 27 krajów, zebrał 208 wniosków opartych na rzetelnych badaniach [4]. Ta wiedza przekłada się na prostą praktyczną zasadę: rzetelna diagnoza łączy kilka źródeł informacji, a nie opiera się na jednym narzędziu.

Jak przygotować się do wywiadu DIVA Young?

Nie trzeba przygotowywać nic specjalnego. Kilka rzeczy ułatwia jednak rozmowę:

• Przykłady z ostatnich tygodni. Dwie, trzy konkretne sytuacje z domu i ze szkoły, które dobrze pokazują trudność. Wystarczą notatki w telefonie.
• Wspomnienia z wcześniejszych lat. Wywiad pyta także o młodszy wiek. Pomaga przejrzenie starych opinii z przedszkola, zeszytów z uwagami albo rozmowa z drugim rodzicem czy dziadkami.
• Uwagi ze szkoły. Co mówi wychowawca, jak dziecko radzi sobie na lekcjach i na przerwach.
• Dokumenty, jeśli są. Wcześniejsze opinie z poradni, wyniki badań. Ich brak nie jest przeszkodą.

Co powiedzieć dziecku? Wystarczy, że spotka się z osobą, która rozmawia z dziećmi o tym, jak im się uczy, bawi i skupia. Lepiej unikać słów „test” i „egzamin”, bo dziecko nie jest tu oceniane. Więcej o samym początku diagnozy: pierwsza wizyta w Synaptio.

DIVA Young w diagnozie ADHD w Synaptio

W Synaptio wywiad DIVA Young to trzeci z czterech etapów diagnozy ADHD u dziecka:

1. Wywiad z rodzicami, bez dziecka: historia rozwoju i to, co dzieje się teraz w domu i w szkole.
2. Badanie inteligencji Skalą Stanford–Binet 5: profil mocnych i słabszych stron, w tym pamięci roboczej. Pozwala odróżnić ADHD od sytuacji, w której wymagania szkolne nie pasują do możliwości dziecka.
3. Wywiad DIVA Young i obserwacja według kryteriów diagnostycznych.
4. Omówienie wyników i pisemna opinia z zaleceniami osobno dla domu i dla szkoły, do 14 dni roboczych od ostatniej sesji.

Między spotkaniami rodzic i nauczyciel wypełniają kwestionariusze Conners 3. Opisują zachowanie dziecka w sytuacjach, których nie da się odtworzyć w gabinecie. Wywiad DIVA Young i kwestionariusze uzupełniają się: kwestionariusz mówi, jak często dorośli widzą dane zachowania, a wywiad sprawdza, od kiedy trwają i co utrudniają.

Cały proces to orientacyjnie cztery spotkania w ciągu kilku tygodni i jedna cena: 1 990 zł, bez dopłat, także gdy potrzeba więcej spotkań. Diagnozę rezerwuje się online od razu, bez osobnej konsultacji, bo pierwsze spotkanie z rodzicami jest częścią pakietu. Jeśli po badaniu wskazana będzie konsultacja lekarska, opinia jest dla lekarza konkretnym materiałem wyjściowym.

Diagnoza ADHD u dzieci w Synaptio: przebieg, cena i rezerwacja

Najczęstsze pytania rodziców