TUS dla przedszkolaka (3–4 lata) – jak wygląda i kiedy ma sens

Czego 3–4-latek uczy się w kontaktach z innymi dziećmi?

Dwulatek bawi się zwykle obok innych dzieci. Każde ma swoją łopatkę i swoją babkę z piasku. Około trzecich urodzin zaczyna się coś nowego: wspólna zabawa, w której trzeba się dogadać. Kto jest kierowcą, a kto pasażerem. Czyja teraz kolej na zjeżdżalni. Co zrobić, gdy ktoś inny chce ten sam klocek.

W tym wieku dziecko ćwiczy kilka rzeczy naraz:

• Czekanie na kolej. „Teraz ja, teraz ty” to dla przedszkolaka duży wysiłek, bo chęć zrobienia czegoś od razu jest silna.
• Dzielenie się. Oddanie zabawki na chwilę, z zaufaniem, że wróci, to umiejętność, a nie cecha charakteru. Dziecko się jej uczy.
• Wspólna zabawa według prostych zasad. Gra w kółko, zabawa w sklep, budowanie jednej wieży we dwoje.
• Rozpoznawanie i nazywanie emocji. Radość, złość, smutek, strach. Najpierw u siebie, potem u kolegi, który płacze albo krzyczy.
• Radzenie sobie z frustracją. Przegrana, odmowa, zabawka, która nie działa tak, jak miała.

Rozpoznawanie emocji ma tu szczególne znaczenie. Przegląd badań obejmujący dzieci i młodzież pokazał, że dzieci, które lepiej rozumieją emocje, zwykle lepiej funkcjonują wśród rówieśników i mają mniej trudności z zachowaniem [1]. Przedszkolak, który potrafi powiedzieć „jestem zły”, ma do dyspozycji coś więcej niż tylko pchnięcie kolegi.

Tempo jest różne. Jedno dziecko w wieku 3,5 roku samo podchodzi do grupy na placu zabaw, inne przez pół roku obserwuje z boku i dopiero potem dołącza. Obie drogi mieszczą się w normie rozwojowej. Grupa TUS nie jest „poprawką” dla dziecka, które robi coś źle. To miejsce, w którym ma więcej okazji do ćwiczenia, w spokojniejszych warunkach niż w przedszkolnej sali pełnej dzieci.

Kiedy warto pomyśleć o grupie TUS dla przedszkolaka?

Najczęściej rodzice zgłaszają się, gdy widzą któryś z tych sygnałów:

• dziecku bardzo trudno oddać zabawkę albo poczekać na swoją kolej, a sytuacja kończy się płaczem lub złością;
• w przedszkolu albo na placu zabaw unika innych dzieci, bawi się wyłącznie samo albo tylko z dorosłymi;
• szybko się frustruje i trudno mu powiedzieć, co się dzieje;
• nauczycielka w przedszkolu wspomina, że dziecko ma trudność z zabawą w grupie;
• dziecko jest w spektrum autyzmu albo ma inne trudności rozwojowe, które widać w relacjach z rówieśnikami.

Bywa też inaczej: nic niepokojącego się nie dzieje, a rodzice po prostu chcą, żeby dziecko miało więcej okazji do zabawy z rówieśnikami w małej, prowadzonej grupie. Na przykład jedynak, który do przedszkola chodzi krótko, albo dziecko, które od września zaczęło przedszkole i potrzebuje łagodniejszego wejścia w grupę. To również dobry powód.

Czy w konkretnej sytuacji grupa jest właściwym pierwszym krokiem, sprawdza psycholog na konsultacji doboru grupy. Jeśli lepsza na tym etapie będzie praca indywidualna, mówimy to wprost.

Jak wygląda spotkanie TUS w grupie 3–4 lata?

Zajęcia dla najmłodszych są krótsze w formie i prostsze niż w grupach dla starszych dzieci. Nie ma tu długich rozmów o zasadach ani odgrywania scenek ze scenariuszem. Przedszkolak uczy się przez działanie, więc spotkanie opiera się na zabawie, która ma jasną strukturę.

Na zajęciach pojawiają się między innymi:

• rundki, w których każde dziecko po kolei coś pokazuje, mówi albo wykonuje, a pozostałe czekają;
• proste gry i zadania w małej grupie, w których trzeba coś zrobić razem, na przykład zbudować coś wspólnie albo przekazać sobie przedmiot;
• obrazki z emocjami, przy których dzieci nazywają, co czuje postać, i szukają tego u siebie;
• zabawy z dzieleniem się, w których jedna rzecz przechodzi z rąk do rąk.

Plan spotkań układa osoba prowadząca i dopasowuje go do dzieci w konkretnej grupie. Jeśli grupa potrzebuje więcej czasu na czekanie na kolej, temat wraca. Jeśli dzieci szybko łapią jedną umiejętność, zajęcia idą dalej.

Rodzic nie jest obecny na sali. Dzieci pracują z prowadzącymi w stałym składzie przez cały cykl. To ważne: przez 12 tygodni spotykają te same osoby, więc z czasem czują się w grupie pewniej, a umiejętności ćwiczą z dziećmi, które już znają.

Po spotkaniach rodzic dostaje od prowadzącego informację zwrotną, a po zakończeniu cyklu pisemne podsumowanie: jak dziecko funkcjonowało w grupie i jaki dalszy krok ma sens. Może to być grupa TUS dla dzieci od 5 lat albo praca indywidualna.

Dlaczego umiejętności społeczne warto ćwiczyć tak wcześnie?

Lata przedszkolne to czas, w którym umiejętności społeczne i emocjonalne rozwijają się bardzo szybko. Badania pokazują, że warto o nie zadbać właśnie wtedy.

Duża metaanaliza z 2018 roku zebrała 63 badania nad programami rozwijającymi umiejętności społeczno-emocjonalne u dzieci w wieku od 2 do 6 lat, prowadzonymi w przedszkolach i żłobkach. Dzieci, które brały udział w takich zajęciach, lepiej radziły sobie społecznie, lepiej rozumiały emocje i lepiej kontrolowały swoje zachowanie niż dzieci z grup porównawczych. Najwyraźniej programy wspierały rozumienie, nazywanie i regulowanie emocji [2].

Jest też perspektywa długoterminowa. W amerykańskim badaniu, w którym dzieci obserwowano od zerówki aż do dorosłości, ocena umiejętności prospołecznych wystawiona przez nauczyciela w wieku 5–6 lat wiązała się z tym, jak tym osobom wiodło się 13–19 lat później: w edukacji, w pracy i w zdrowiu psychicznym [3]. To zależność, a nie dowód, że jedne zajęcia ustawiają całe życie. Pokazuje jednak, że umiejętności ćwiczone w przedszkolu nie są drobiazgiem.

W praktyce chodzi o coś prostszego niż prognozy na lata. Trzylatek, który umie poprosić o zabawkę zamiast ją wyrwać, ma więcej udanych zabaw z rówieśnikami. A każda udana zabawa to kolejna okazja do ćwiczenia.

Jak przygotować dziecko do pierwszego spotkania?

Nowe miejsce i nowe dzieci to dla przedszkolaka sporo naraz. Pomaga kilka prostych rzeczy:

• Opowiedzieć wcześniej, dokąd idzie. Krótko i konkretnie: „Pójdziemy na zajęcia, gdzie dzieci bawią się razem z panią. Ja poczekam na ciebie i odbiorę cię po zabawie”.
• Nie nazywać zajęć „terapią” ani „lekcją”. Dla trzylatka to po prostu zabawa z innymi dziećmi i tak warto o tym mówić.
• Przyjść kilka minut wcześniej. Dziecko zdąży się rozejrzeć, zanim zaczną się zajęcia.
• Pożegnać się krótko. Długie pożegnanie w drzwiach zwykle zwiększa napięcie. Lepiej jasno powiedzieć, kiedy rodzic wróci, i dotrzymać słowa.
• Nie wypytywać po zajęciach. Przedszkolak rzadko opowiada na pytanie „co robiliście?”. Więcej powie sam, w swoim czasie, często przy zabawie w domu.

Zdarza się, że na pierwszym spotkaniu dziecko więcej obserwuje, niż bierze udział. To normalne przy nowej grupie. Prowadzący mają na to czas, a stały skład grupy sprawia, że z tygodnia na tydzień jest łatwiej.

TUS 3–4 lata w Synaptio: terminy, cena i zapis

Grupy dla 3–4-latków startują w listopadzie, w dwóch terminach do wyboru:

• środy o 18:00, start 4 listopada;
• soboty o 14:00, start 7 listopada.

Najważniejsze informacje:

• Grupa: do 6 dzieci, ten sam skład przez cały cykl.
• Cykl: 12 spotkań po 60 minut, raz w tygodniu.
• Cena: 1680 zł za cały cykl (140 zł za spotkanie).
• Prowadzą: Emilia Potrzebowska (prowadząca) i Katarzyna Gwiżdż (współprowadząca).
• Miejsce: Synaptio, ul. Henryka Wieniawskiego 60, Kraków.

Zapis ma cztery kroki. Pierwszy to konsultacja doboru grupy: 50 minut, 180 zł, rezerwacja online. Psycholog poznaje dziecko i rozmawia z rodzicem, a potem przydziela grupę według wieku i poziomu funkcjonowania dziecka, a nie sztywno według rocznika. Po konsultacji rodzic dostaje zaproszenie do grupy i płaci za cały cykl online, bez dopłat w trakcie. Rezygnacja co najmniej 14 dni przed startem cyklu oznacza pełny zwrot wpłaty.

Szczegóły, aktualną liczbę wolnych miejsc i formularz zapisu zawiera strona TUS dla dzieci 3–4 lata w Krakowie. O treningu umiejętności społecznych w ogóle, dla wszystkich grup wiekowych, opowiada strona Trening Umiejętności Społecznych w Krakowie.

Najczęstsze pytania rodziców